పశ్చిమాసియా (Middle East) సంక్షోభంలో గత కొద్దివారాలుగా నెలకొన్న ఉత్కంఠకు తాత్కాలికంగా తెరపడింది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ విధించిన డెడ్ లైన్ ముగియడానికి కొన్ని గంటల ముందే, ఇరాన్ ప్రతిపాదించిన 10 అంశాల ప్రణాళికకు ట్రంప్ ఆమోదం తెలపడం ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది. పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వంతో కుదిరిన ఈ రెండు వారాల కాల్పుల విరమణ (Ceasefire), దౌత్యపరంగా ఇరాన్ సాధించిన భారీ విజయంగా విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

ఎవరు వెనక్కి తగ్గారు? ఎవరిది పైచేయి?

కొద్దిరోజుల క్రితం వరకు “ఇరాన్‌ను 100 ఏళ్ల వెనక్కి పంపిస్తాం” అని హెచ్చరించిన ట్రంప్, ఇప్పుడు ఇరాన్ షరతులతో కూడిన ప్రతిపాదనను “వర్కబుల్” (ఆమోదయోగ్యం) అని పిలవడం ఇరాన్ యొక్క వ్యూహాత్మక పట్టును చాటుతోంది. హర్ముజ్ జలసంధిని దిగ్బంధించి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను స్తంభింపజేయగలిగే సత్తా తమకుందని నిరూపించుకోవడమే ఇరాన్ పైచేయి సాధించడానికి ప్రధాన కారణం.

ఇరాన్ ప్రతిపాదించిన ఆ ’10 అంశాల ప్రణాళిక’ ఏమిటి?

ఇరాన్ తన సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ ద్వారా పంపిన డిమాండ్లు ఇవే:

1. శాశ్వత యుద్ధ విరమణ: ఇరాన్, మిత్రదేశాలపై సాగుతున్న దాడులను వెంటనే,శాశ్వతంగా నిలిపివేయాలి.
2. హర్ముజ్ జలసంధి నియంత్రణ: జలసంధి గుండా వెళ్లే ఓడలకు ఇరాన్ సైనిక పర్యవేక్షణలోనే అనుమతి ఉంటుంది. ప్రతి ఓడకు సుమారు $2 మిలియన్ల ట్రాన్సిట్ ఫీజు (Transit Fee) వసూలు చేసే అవకాశం ఉంది.
3. ఆంక్షల రద్దు: అమెరికా, UN విధించిన అన్ని ఆర్థిక ఆంక్షలను తక్షణమే ఎత్తివేయాలి.
4. అమెరికా దళాల ఉపసంహరణ: పశ్చిమాసియాలోని సైనిక స్థావరాల నుండి అమెరికా పోరాట దళాలను పూర్తిగా వెనక్కి తీసుకోవాలి.
5. నిధుల విడుదల: విదేశాల్లో స్తంభింపజేసిన ఇరాన్ ఆస్తులు, నిధులను వెంటనే అన్‌ఫ్రీజ్ చేయాలి.
6. నష్టపరిహారం: యుద్ధం వల్ల దెబ్బతిన్న ఇరాన్ మౌలిక సదుపాయాల పునర్నిర్మాణం కోసం ఆర్థిక సహాయం లేదా పరిహారం అందించాలి.
7. భద్రతా హామీలు: భవిష్యత్తులో ఇరాన్ సార్వభౌమాధికారంపై ఎలాంటి దాడులు జరగబోవని అమెరికా లిఖితపూర్వక హామీ ఇవ్వాలి.
8. నిరోధక గ్రూపుల రక్షణ: లెబనాన్ (హెజ్బొల్లా), యెమెన్ (హుతీలు) వంటి ఇరాన్ మిత్రపక్షాలపై దాడులు నిలిపివేయాలి.
9. అణు హక్కులు: శాంతియుత ప్రయోజనాల కోసం యూరేనియం సుసంపన్నత చేసుకునే హక్కును గుర్తించాలి.
10. UN గ్యారెంటీ: ఈ ఒప్పందం ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ద్వారా ఆమోదించబడి, చట్టబద్ధం చేయబడాలి.

ఇజ్రాయెల్ ఆగ్రహం: ‘చారిత్రక విపత్తు’

అమెరికా తీసుకున్న ఈ నిర్ణయంపై ఇజ్రాయెల్‌లో తీవ్ర అసహనం వ్యక్తమవుతోంది. ఇజ్రాయెల్ ప్రతిపక్ష నేత యాయర్ లాపిడ్ ఈ ఒప్పందాన్ని “చారిత్రక విపత్తు”గా అభివర్ణించారు. “ఇజ్రాయెల్ భద్రతకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు తీసుకుంటున్నప్పుడు మనల్ని కనీసం చర్చల టేబుల్ దగ్గరకు కూడా పిలవలేదు” అని ఆయన మండిపడ్డారు. కాగా, ఈ కాల్పుల విరమణ కేవలం ఇరాన్‌కు మాత్రమే వర్తిస్తుందని, లెబనాన్‌లో దాడులు కొనసాగుతాయని ప్రధాని నెతన్యాహు స్పష్టం చేశారు.

రాబోయే ముఖ్య ఘట్టం: ఇస్లామాబాద్ చర్చలు

ఈ రెండు వారాల విరామాన్ని శాశ్వత శాంతిగా మార్చేందుకు ఏప్రిల్ 10 (శుక్రవారం) నాడు పాకిస్థాన్‌లోని ఇస్లామాబాద్‌లో అమెరికా-ఇరాన్ ప్రతినిధుల మధ్య కీలక చర్చలు ప్రారంభం కానున్నాయి.